De gespreksregisseur: rollenspel met AI als gesprekspartner

Rollenspelen werken. Dat is het probleem niet. Het probleem is alles wat ervoor moet gebeuren: een getrainde tegenspeler vinden, een observator met een checklist drillen, of minstens iemand die de moeite neemt om een rol vol te houden zonder halverwege in de lach te schieten.

Deze LUDO lost dat op. Niet door het rollenspel te vervangen, maar door één cruciale rol over te dragen aan AI: die van de gesprekspartner. En door de andere deelnemer in het duo iets te geven wat in klassieke rollenspelen zelden expliciet gemaakt wordt: de regie.

Het resultaat is een simulatie waarbij twee mensen tegelijk leren. De ene door te doen, de andere door te sturen.

Dit is een activiteit voor opleiders en facilitatoren die opleidingen geven rond communicatie en gespreksvaardigheden. Feedback geven loopt als voorbeeld door de beschrijving, maar het kader werkt even goed voor assertieve communicatie, conflicthantering, moeilijke gesprekken of omgaan met weerstand. Je vervangt de persona, de rest blijft.

Doelen

• Een gespreksvaardigheid oefenen in een realistische maar veilige context

• Ontdekken hoe je eigen aanpak verandert als de gesprekspartner weerstand biedt

• Leren bijsturen in een gesprek dat niet de kant op gaat die je wil

• AI kritisch leren inzetten als simulatietool

Groepsgrootte, Timing & Setting

Groepsgrootte: 6 tot 24 deelnemers, werkend in duo's

Timing: 25 tot 35 minuten

Setting: fysiek, online of hybride

Materiaal: elke deelnemer heeft toegang tot een AI-chatbot

Voorbereiding

De facilitator bereidt twee elementen voor.

Een persona-prompt die de regisseur aan het begin van de activiteit in de chatbot typt. Voor feedback geven:

"Jij bent Bart, een medewerker die al drie maanden dezelfde fout maakt in zijn rapportages maar dit niet erkent. Je bent defensief van aard: je verdedigt jezelf, vraagt om bewijzen en wijst verantwoordelijkheid af. Reageer realistisch op wat je leidinggevende zegt. Begin het gesprek wanneer de leidinggevende klopt: 'Heb je even?'"

De facilitator past de persona aan per thema. Bij assertieve communicatie: een collega die steeds jouw ideeën overneemt. Bij conflicthantering: een klant die escaleert. Bij moeilijke gesprekken: een medewerker die onverwacht emotioneel reageert. Het kader blijft.

Een observatiefocus: één concrete vraag waarop de regisseur let tijdens de simulatie. Bijvoorbeeld: "Hoe reageert de oefenaar als AI defensief wordt? Gaat hij harder of past hij zijn aanpak aan?" Die vraag staat op tafel of in de instructies. Hij helpt de regisseur om iets te doen met wat hij ziet.

Hoe het werkt

Rolverdeling (2 min)

Duo's verdelen de rollen: de oefenaar voert het gesprek, de regisseur stuurt AI aan en observeert.

Setup (3 min)

De regisseur typt de persona-prompt in de chatbot en checkt met een korte testvraag of AI de rol begrijpt. De oefenaar leest de context van het gesprek.

Simulatie (10 tot 15 min)

De oefenaar spreekt AI aan. Gebruik de microfoon van de chatbot: wat de oefenaar zegt wordt rechtstreeks ingesproken en in tekst omgezet. Dat houdt het gesprek mondeling, zoals in de praktijk. De regisseur leest de antwoorden van AI voor of toont het scherm. Tussendoor stuurt de regisseur AI bij met korte instructies: "Wees nu iets toegevender" of "Escaleer het gesprek een stap."

Die regiemogelijkheid is de kern van de activiteit. De regisseur is geen passieve toeschouwer. Hij bepaalt mee hoe het gesprek verloopt en leert daardoor net zoveel als de oefenaar, alleen vanuit een andere positie.

Debriefing in duo (5 min)

• Wat werkte in dit gesprek?

• Op welk moment verloor je de regie, en wat deed je toen?

• Wat zou je de volgende keer anders proberen?

Plenaire uitwisseling (5 min)

Elk duo deelt één moment waarop AI verraste of uitdaagde. De facilitator verbindt de observaties aan het leerdoel van de sessie.

Waarom dit werkt

In klassieke rollenspelen is de tegenspeler zelden echt scherp. Collega's houden elkaar de hand boven het hoofd. AI doet dat niet. Het speelt de rol zoals gevraagd, zonder sociale filter, en reageert consistent op wat de oefenaar doet. Dat maakt herhaald oefenen mogelijk: de oefenaar kan dezelfde aanpak twee keer proberen, of net bewust afwijken om het effect te zien. Vaardigheid groeit niet door erover na te denken, maar door doen, voelen wat er gebeurt en bijsturen.

Wat de activiteit onderscheidt van een standaard AI-rollenspel, is de regisseur.

Door iemand actief de regie te geven over de chatbot, creëer je een tweede leerlaag. De regisseur leeft het gesprek mee, ziet wat werkt en wat niet, en heeft de macht om het bij te sturen. Die combinatie van observeren en sturen levert inzichten op die je in een gewoon rollenspel niet krijgt. Beide deelnemers maken eigen keuzes, voor beiden is de uitkomst onzeker. Dat is precies wat het leren in beweging zet.

Tot slot een nuance. Dit is veiliger dan een echt rollenspel: er staat geen collega tegenover je die straks nog steeds collega is. Maar het is ook minder uitdagend, want je hebt geen mens van vlees en bloed met onverwachte intonatie en blik.

Zie deze LUDO daarom ook als een uitstekende voorbereiding op een echt rollenspel. Wie hier de regie leert voeren, staat sterker als de tegenspeler later wel mens is.

Variaties

• Rollen wisselen: halverwege wisselen oefenaar en regisseur van rol. De tweede ronde start met een andere situatie of een hogere moeilijkheidsgraad.

• Zonder voorbereide persona: laat de regisseur zelf de persona beschrijven aan AI op basis van een echte situatie uit de eigen werkpraktijk. Dat verhoogt de relevantie.

• Persoonlijke uitdaging: elke oefenaar formuleert vooraf één situatie die hij in zijn eigen werk lastig vindt. Die situatie verwerkt de regisseur in de initiële prompt. De simulatie raakt zo direct de echte praktijk van de deelnemer.

• Met observatieformulier: geef de regisseur een eenvoudig raster met twee kolommen: wat werkte, wat werkte niet. Dat maakt de debriefing in duo concreter.

• Twee oefenaars, één tegenspeler: twee deelnemers spreken samen tegen dezelfde chatbot. Ze overleggen kort voor elke interventie. Dat verlaagt de drempel, maakt het denken zichtbaar en spreidt de moeite.

• Grotere groep: werk met trio's. De derde persoon observeert alleen en geeft achteraf feedback aan de oefenaar op basis van de observatiefocus.

Next level

Wil je deze LUDO over meerdere sessies of binnen een opleidingstraject inzetten? Bouw dan zelf een custom GPT rond het thema. Je legt de persona, de gespreksdynamiek en de leerlijn vast in de instructies. Vervolgens deel je die GPT met de deelnemers, zodat ze ook tussen de sessies door kunnen oefenen. Eén opleider, één tool, eindeloos veel oefenmomenten. De regisseur-rol kunnen ze dan zelf invullen of inwisselen voor een leerpartner.

LOLA-variant

Duo's werken in breakoutrooms. De regisseur deelt zijn scherm zodat de oefenaar de AI-output kan lezen. De facilitator bezoekt de breakoutrooms om te observeren en waar nodig bij te sturen. In de plenaire fase posten deelnemers via de chat hun sleutelmoment, waarna de facilitator er twee of drie uitpikt voor een korte bespreking.

Een rollenspel zonder collega die de rol speelt en zonder observator die meekijkt. Wie had dat gedacht.

Verder bouwen op deze aanpak?

Wil je AI breder leren inzetten in je L&D-praktijk? Volg één van onze gratis webinars AI voor L&D-professionals via de LUDO L&D academy.